Regelmatig hoor ik van mensen die voornamelijk in hun hoofd leven dat ze niets voelen. Maar wat bedoelen we eigenlijk met gevoel?

Het woord gevoel is een breed begrip en omvat meerdere lagen. In het dagelijks leven worden emotioneel en fysiek voelen veelvuldig door elkaar gehaald, hoewel ze niet hetzelfde zijn. We denken in eerste instantie bij gevoel vaak aan emotionele ervaringen zoals verdriet, boosheid, angst of blijdschap. Maar gevoel gaat ook over onze fysieke sensaties, dit zijn onze lichamelijke signalen zoals pijn, honger, kramp of het koud of warm hebben.

Het derde gevoel is onze intuïtie, een voorgevoel dat we ergens over kunnen hebben. Als laatste is er het gevoel als oordeel, zoals Carl Jung heeft beschreven. Hij onderscheidt vier persoonlijkheidstypen: denken, voelen, intuïtie en gewaarwording. Denken staat tegenover gevoel. Voor mensen die vooral vanuit gevoel leven, is de sfeer in een ruimte bijvoorbeeld belangrijk. Een omgeving moet goed aanvoelen om prettig te kunnen werken. Dit is net zo goed als denken een waardeoordeel over iets hebben.

Het verschil tussen emotie en gevoel is dat emoties korte, intensieve reacties zijn op een gebeurtenis en een lichamelijke component hebben. We merken deze emoties direct in ons lichaam. Gevoelens zijn de bewuste, subjectieve ervaring van deze emoties. Wanneer iemand zegt dat die het gevoel heeft niet serieus genomen te worden, is dat een subjectieve interpretatie en geen emotie.

Mensen die rationeel zijn en aangeven niets te voelen, beschouwen emotie en fysieke sensaties vaak als één geheel. Door ervaringen uit het verleden hebben ze zichzelf beschermd door hun gevoel af te schermen.

Onlangs sprak ik een persoon die zowel emotioneel als lichamelijk geen contact kon maken met het eigen gevoel. We zijn zo gefocust op emotioneel voelen dat we de lichamelijke sensaties over het hoofd zien. We voelen de pijn in de schouders, rugklachten, tintelingen, hartkloppingen of het koud of warm wel, maar zien dit niet als gevoel. Dit zijn juist de signalen waarop we ons kunnen richten om opnieuw te leren voelen.

De persoon die aangaf niets te voelen, werd zich hiervan bewust tijdens het sporten met een vriend. Achteraf realiseerde die zich welke gedachten er waren en wat er in het lichaam gebeurde. Eerst werd opgemerkt dat er vermoeidheid was, pijnlijke spieren en de wens om te stoppen. Daarna de gedachte: ik laat mij niet kennen, doorgaan omdat het sportmaatje doorging.

De volgende ochtend ervoer de persoon stijfheid en pijnlijke spieren bij het wakker worden en kwam de vraag waarom hij ervoor had gekozen gisteren door te gaan. Zijn vrouw gaf aan dat hij over zijn eigen grens was gegaan.

Op dat moment viel het kwartje en werd hem duidelijk wat er zich had afgespeeld. Deze keer kon hij terughalen dat hij eerst lichamelijk kon aanvoelen te willen stoppen, maar dat zijn gedachten aanzetten om toch door te gaan.

Wanneer we ons daarvan bewust zijn, vallen lichamelijke signalen sneller op en leren we beter luisteren naar wat het lichaam te vertellen heeft.