We zitten in een vergadering en doen een voorstel. Er komt weinig reactie. Even later brengt een collega hetzelfde idee en krijgt wel erkenning. Dat verschil kan afgunst oproepen. We vragen ons af waarom de ander wel waardering krijgt voor hetzelfde idee.

Afgunst ontstaat vooral wanneer we ons vergelijken met iemand die we als gelijk zien. Bij mensen die verder zijn voelen we eerder respect of de wens om te leren. Bij mensen die minder ver zijn voelen we minder spanning. De pijn zit niet alleen in de situatie, maar in de betekenis die we eraan geven. De ander krijgt iets wat wij zelf ook willen, zoals erkenning of waardering.

Wanneer we ons daarop richten, verschuift de aandacht van onze eigen kwaliteiten naar wat ontbreekt. Daardoor ontstaat een gevoel van tekort. We proberen dat op te vullen door bevestiging van buitenaf te zoeken. De afhankelijkheid van waardering neemt toe.

Het perverse effect is dat dit zichtbaar wordt in ons gedrag. We reageren feller of trekken ons terug. Daardoor worden we juist minder gezien of gehoord. Wat bedoeld is als het zoeken naar erkenning, leidt tot minder erkenning. De paradox van afgunst is dat het verlangen naar waardering gedrag kan oproepen dat die waardering vermindert.

Jaloezie ontstaat wanneer wij iets hebben dat betekenis voor ons heeft, zoals aandacht, positie, nabijheid, vertrouwen, status of een rol en wij voelen dat dit mogelijk wordt bedreigd door iemand anders. In gesprekken gebruiken we jaloezie op momenten dat het eigenlijk om afgunst gaat.

Het verschil is dat bij afgunst vaak twee partijen betrokken zijn.
➡️ Ik wil hebben wat als jij hebt.

En bij jaloezie vaak drie (de ander, ik en hetgeen/degene die ik wil behouden)
➡️ Ik ben bang dat jij afpakt wat ik heb.

Bij afgunst is het gevoel van tekort al aanwezig. De emotie wordt niet veroorzaakt door het gedrag van de ander, maar door hoe wij de situatie interpreteren. We zien de ander als gelijk en koppelen erkenning van buitenaf aan ons eigen zelfbeeld.

Ons lichaam reageert direct op deze spanning. Afgunst kan zichtbaar worden in het gezicht en in de spierspanning, zonder dat we het doorhebben. Anderen reageren, op het gezicht dat zij zien, vaak door afstand te nemen. Afgunst vraagt daarom om bewust waarnemen wat er intern gebeurt.

Wanneer we merken dat we vergelijken, kunnen we ons afvragen waarom die erkenning zo nodig is. Door die aandacht verschuift de focus van de ander naar onszelf en ontstaat er meer ruimte om de situatie zonder vergelijking te zien.